Zonder ijzers
Hoefsmid beslaat zijn paard niet meer
Zodra een jong paard voor het eerst serieus onder de man beweegt, krijgt het hoefijzers. Zonder ijzers op de weg? Paardenkenners en hoefsmeden zullen naar hun voorhoofd wijzen, Alle paarden kunnen echter heel goed én goedkoop zonder, zegt hoefsmid Fernand van Geene.
nummer 79, december 2001, pg. 54-57
tekst Fabian Brockötter
foto's Arjan Wijnstra
Een prijsverschil van al snel zo'n 115 gulden tussen bekappen en rondom beslaan is normaliter de belangrijkste overweging om een paard of pony op blote voeten te laten staan. Enkele maneges waar paarden nooit uit de binnenbak komen en recreatieruiters die stal naast bos en heidegebied hebben besparen veel geld door de hoefsmid alleen te bellen voor het bijsnijden en vijlen van de voeten.
Hoefsmid Fernand van Geene weet echter dat ook paarden die veel intensieve worden gebruikt, heel goed zonder ijzers door het leven kunnen gaan. ,,Goedkoper of niet, hoefijzers zijn gewoon niet nodig. Veel hoefsmeden zullen mij deze stelling niet in dank afnemen. Ze lopen namelijk het risico bijna brodeloos te worden, als het fenomeen onbeslagen paarden om zich heen grijpt.''
Gewoon voedsel
In principe kan elk paard zonder hoefijzers. En daarvoor hoeven ze helemaal niet te worden volgestouwd met allerlei hoefversterkende voedertoevoegingen. Gewoon hooi en brok in de voerbak volstaat. Hoeveel een paard met onbeslagen hoeven kan hebben, hangt wel van een aantal factoren af. De manier waarop het wordt bereden en het gewicht van de ruiter spelen een rol. Twee andere héél belangrijke factoren zijn de hoeveelheid beweging die het dier dagelijks krijgt en de bodem waarop hij is getraind. Een paard dat koud uit de opfok komt en daar de hele tijd op een zacht en vochtig weiland heeft gelopen, kan niet de volgende weken elke dag op de verharde weg lopen.
Hoeven hebben negen maanden tot één jaar nodig om helemaal nieuw te groeien. Voordat de hoef zich dus volledig heeft ingesteld in het lopen over de weg, moet het paard daarom gedurende dat jaar regelmatig -maar niet overmatig- worden bloot gesteld aan zijn nieuwe werkterrein.
Van Geene deed zijn kennis op bij de Duitse dierenarts Hiltrud Strasser en de Amerikaan Jaime Jackson. De Duitse houdt haar paarden niet in een keurig aangelegde zandpaddock, maar in een paddock met harde bodem en zelfs stenen. Ze traint op allerlei bodems, tot aan de asfaltweg aan toe. “Haar manier van het houden van paarden sprak mij zeer aan. Toen ik zag hoe haar paarden erbij stonden, heb ik meteen de hoefijzers van de hoeven van mijn paarden gehaald. Het heeft even geduurd, maar ik heb mijn eigen paarden nu zover dat ik ze week in week uit gemakkelijk een kilometer of dertig á veertig zonder hoefijzers over de weg kunnen. Hun hoeven zijn echt staalhard.”
Van Geene merkt regelmatig dat overig paardenhoudend Nederland niet van de kracht van onbeslagen hoeven overtuigd is. Zo reed hij afgelopen zomer de Veluwetrail zonder problemen. Terwijl het deelnameformulier uitdrukkelijk adviseert de deelnemende paarden rondom op ijzers te laten staan.
Afkicken
Hij raadt paardenliefhebbers af om te denken dat ze de ijzers er zo maar onderuit kunnen trekken en de weg op stappen. Hoe langer een paard beslagen was, hoe moeilijker de omschakeling op blote voeten. Ook hier geldt - nog meer dan bij het uit de wei plukken van jonge paarden met zachte hoeven - dat de hoeven veel tijd nodig hebben zich aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. ,,De schade die de hoefijzers door de jaren heen hebben aangericht, moet er eerst weer uit groeien'', weet de hoefsmid. De ijzers knellen de hoef en de bloedvaten en zenuwen als het ware af. IJzers zorgen ook voor te compacte, nauwe hoeven, de verzenen groeien als het ware naar binnen.
Van Geene: "Op het moment dat een paard zonder ijzers gaat lopen, treedt een enorme reactie op in de hoeven. Door een zwelling in de hoef loopt het paard weken lang op eieren. Die zwelling is echter geen overbelasting maar een proces dat nieuw en beter hoorn aanmaakt. De zwelling veroorzaakt wel pijn, maar door het paard continue beweging en bewegingsvrijheid aan te bieden (niet op stal zetten) neemt de zwelling en de pijn vanzelf af ."
De onbeslagen en al afgeharde hoef blijft sterk door een voortdurende blootstelling aan verschillende soorten bodems en voldoende beweging.
Stilstand is funest voor de hoeven. Een paard op blote voeten is deels te vergelijken met een mens op blote voeten. Wordt de voet maar voldoende geprikkeld, dan treedt een soort eeltreactie op waardoor de hoef steeds sterker wordt. Beweging is doorbloeding.
Doorbloeding is de aan- en afvoer van voedingsstoffen en afvalstoffen. Hoe meer beweging, hoe gezonder en sterker de hoef. Van Geene: "Staat een paard langere tijd stil, dan holt de kwaliteit van het hoorn van de hoef achteruit."
Natuurlijke vorm terug
Een blote paardenhoef vergt wel meer aandacht van de hoefsmid dan een beslagen hoef. Met ijzers hoeft de smid hooguit eens in de zes weken op het erf te komen, bij hoefijzerloze paarden moet het snijmes regelmatiger worden gehanteerd. Eens in de vier weken is een hele goede frequentie om de hoef bij te houden en afwijkende standen te corrigeren. Zeker als de paarden pas van de ijzers af zijn, is een regelmatig bezoek van de smid op zijn plaats.
Omdat de hoeven in het begin nog stammen uit de tijd dat de voet door het ijzer werd beschermd, kan de hoef wat sneller afbrokkelen en scheef afslijten. Een regelmatig bezoek van de hoefsmid zorgt er ook voor dat deze de natuurlijke vorm in de hoef terug kan brengen.
De hoef moet een mate van welving in de zool hebben om de schokken van het lopen op te kunnen vangen en om zodoende inwendige kneuzingen te voorkomen. Paarden op blote voeten leven op grotere voet dan beslagen paarden omdat de hoef wat meer ruimte krijgt om te groeien. Van Geene: ,,Ik streef naar een wat groter draagvlak van de hoef. Een onbeslagen paard steunt niet alleen op de draagrand, maar ook een beetje op de rest van de hoef.''
Moet het paard toch één keer in de week een grotere afstand over de weg naar les en kunnen de hoeven dat nog niet aan, dan adviseert Van Geene het gebruik van hoefschoenen.
Materiaal en pasvorm van moderne hoefschoenen zijn van dien aard dat ze een heel goed alternatief zijn voor hoefijzers. Grote voordeel van de hoefschoenen is dat je ze alleen gebruikt als dat nodig is voor een stukje extra bescherming. Het voorkomt dat de natuurlijke vorm van de hoef te veel wordt aangetast. De hoefschoen belemmert de optimale groei van de hoef niet, omdat de schoenen slechts zelden worden gebruikt.
Een optimaal onderhouden blote hoef, geeft het paard voldoende houvast op welke ondergrond dan ook. Argumenten zoals: 'mijn paard moet wel ijzers, omdat ik op de wedstrijd zonder ingeschroefde kalkoenen niet uit de voeten kan', slaan nergens op. Van Geenes tegenbod: ,,Heb je wel eens een kudde enters of twenters door de weide zien rennen en toch net voor de omheining haaks de bocht om zien gaan? Nou, die doen dat ook zonder ijzers en kalkoenen.''
Zonder ijzers heeft het paard volgens Van Geene en dokter Strasser veel meer gevoel in zijn hoeven en benen. Als het paard goed voelt wat zijn hoeven op de ondergrond doen loopt hij zelfverzekerder, meer ontspannen en ruimer. Dat is een fijn gegeven voor recreatieruiters, maar het overtuigde zelfs de Engelse Grand Prix dressuurruiter Lucinda McAlpine.
Zij omschrijft het op blote voeten zetten van haar paard als de beste stap die ze ooit heeft genomen.
Bit, nummer 79, december 2001, pg. 54-57
http://www.bit-paarden.nl/